Jemioła – działanie toksyczne, lecznicze, zastosowanie

0 296
Jemioła – działanie toksyczne, lecznicze, zastosowanie
5 (100%) 5 votes

Jemioła pospolita (Viscum album L.) to charakterystyczna roślina od dawna obecna w kulturze i lokalnych wierzeniach. Do tej pory wiele osób wiesza w mieszkaniu jemiołę, zapewne nie tylko dla jej walorów estetycznych. Zwyczajowo, gałązki jemioły zawiesza się na okres świąt Bożego Narodzenia, po to by pod nimi wymieniać pocałunki. Zwyczaje dotyczące jemioły w dużej części zostały zapożyczone z kultur pogańskich (np. od Celtów), w których przypisywano jej zarówno lecznicze jak i magiczne właściwości, skąd  przeniknęły do kultury chrześcijańskiej. Stosowanie jemioły ma bardzo długą tradycję w ludowej medycynie. Równocześnie roślina ta od pewnego czasu wywołuje duże zainteresowanie przedstawicieli świata nauki i jest obiektem poważnych badań naukowych.

Morfologia i biologia jemioły

Jemioła jest półpasożytem, co oznacza że rośnie zaczepiona na innych roślinach (drzewach), wprowadza do ich tkanek swoje korzonki, ale pobierają one od gospodarza głównie wodę z solami mineralnymi. Sama jemioła zdolna jest do prowadzenia procesu fotosyntezy, dzięki któremu wytwarza substancje odżywcze, przy udziale światła słonecznego. Jemioła rośnie w postaci niewielkiego krzewu, o wysokości w przedziale 20-80 cm. Liście są grube, skórzaste, przypominają nieco śmigło. Są one osadzone parami, naprzeciwlegle, na końcach rozgałęziających się widlasto gałązek. Opisywany gatunek występuje powszechnie na terytorium Polski i jest zróżnicowany na kilka podgatunków, różniących się wykorzystywanymi gospodarzami. Najważniejsze z nich to:

  • Typowa jemioła pospolita biała (Viscum album L. ssp. album) – jest to podgatunek podstawowy, rosnący na liściastych gatunkach drzew (lubi lipy, brzozy, topole, niektóre drzewa owocowe), ma białe owoce
  • Jemioła rozpierzchła (V. album L. subsp. mustriacum) – rośnie na drzewach iglastych, szczególnie sosnach, owoce żółte
  • Jemioła jodłowa (V. album L. subsp. abietis) – jak wskazuje nazwa, rośnie wyłącznie na jodłach

Jemioły są najlepiej widoczne na drzewach liściastych, w okresach gdy te ostatnie zrzucają liście. Liście jemioły pozostają żywe przez cały rok, dlatego w sezonie zimowym krzaki tego gatunku widać z daleka, jako duże kule zdobiące koronę drzewa niczym wielkie bombki. Omawiany gatunek kwitnie wczesną wiosną od marca (a nawet lutego) do kwietnia lub maja. Niewielkie kwiaty osadzone są miejscach rozwidlenia gałązek. Roślina jest dwupienna – występują osobniki męskie i osobniki żeńskie, z jednopłciowymi kwiatami. Owoce pozorne przypominają jagody, dojrzewają bardzo późno, bo aż do grudnia. Są chętnie zjadane przez ptaki, które uczestniczą w ich rozsiewaniu. Gdy liczba osobników jest bardzo duża, jemioła osłabia swojego gospodarza, dlatego bywa tępiona.

Uwaga! Jemioła jest rośliną trującą!

Jak wiele innych roślin stosowanych w zielarstwie i medycynie, jemioła jest rośliną trującą. Trujące mogą być wszystkie części rośliny, lecz poziom toksyczności nie jest wysoki. Spożycie niedużej liczby owoców może spowodować ból brzucha i biegunkę. Spożycie znacznej ilości tkanek jemioły może mieć groźniejsze następstwa. Pojawić się mogą silne objawy ze strony przewodu pokarmowego: ból, wymioty, biegunka i skurcze. Ponadto wystąpić może: zwolnienie akcji serca i spadek ciśnienia tętniczego krwi. Przypadki śmiertelne są rzadkie. Nie mniej jednak, preparaty jemioły muszą być przygotowywane i stosowane ściśle według zaleceń.

Chemiczny profil jemioły pospolitej

Tkanki i owoce jemioły pospolitej zawierają wiele rozmaitych bioaktywnych substancji, przy czym niektóre są pobierane, razem z wodą, z drzewa na którym ona rośnie. Oznacza to, że profil fitochemiczny jemioły w pewnym stopniu zależy od jej odmiany i gatunku drzewa na którym pasożytuje. Z  opisywanej rośliny wyizolowano następujące kategorie związków:

  • Wiskotoksyny (A2, A3 i B)– to polipeptydy, czyli ich cząsteczki są pozwijanymi nitkami zbudowanymi z 46 aminokwasów. Cząsteczki te są silnie toksyczne w stosunku do ludzkich komórek i mogą być współodpowiedzialne zarówno za toksyczne jak i lecznicze właściwości jemioły
  • Lektyny (ML I, ML II, ML III) – lektyny generalnie są peptydami zdolnymi do swoistego rozpoznawania określonych cukrów. Te wytwarzane przez jemiołę wykazują silną toksyczność w odniesieniu do ludzkich komórek. W komórkach nowotworowych mogą wywoływać tzw. śmierć programowaną.
  • Polifenole – obejmują dużą liczbę związków, do których należą: koniferyna, syringina, eleuterozyd E, kwercetyna, kamferol, fenylopropanoidy i mnóstwo innych, często nie posiadających nawet nazw zwyczajowych, a jedynie skomplikowane chemiczne formuły.
  • Triterpeny – beta-amiryna, kwas oleanowy, lupeol, czy kwas betulinowy
  • bioaktywne aminy – tyramina, histamina, cholina, acetylocholina
  • nietypowe wielocukry – arabinogalaktany, galakturoniany
  • kwasy organiczne – salicylowy, kawowy, ferulowy, sinapowy, czy hydroksybenzoesowy

Zastosowanie lecznicze jemioły

Aktywność przeciwnowotworowa preparatów z jemioły

Jak widać na powyższym zestawieniu, preparaty z jemioły pospolitej wykazują niezwykłe bogactwo chemicznych substancji. Wydaje się, że część z nich może pomagać organizmowi walczyć z nowotworami. Preparaty z jemioły mogą wywoływać śmierć komórek raka, a ponadto hamować angiogenezę (formowanie się nowych naczyń krwionośnych, które odżywiają nowotwór). Zaobserwowano także aktywację układu immunologicznego, co prawdopodobnie pomaga organizmowi walczyć z komórkami nowotworu. Wiele składników preparatów z omawianej rośliny wykazuje aktywność przeciwnowotworową, lecz szczególną uwagą przyciągają lektyny. Wynika to z faktu, że lektyny potrafią z pewną swoistością rozpoznawać cząsteczki na komórkach nowotworu i do nich się przyczepiać. W Niemczech dostępnych jest kilka preparatów z jemioły, przeznaczonych do podania dożylnego (np. Helixor® , Iscador®), w celu wspomagania terapii nowotworów. Coraz więcej danych naukowych wskazuje na znaczącą aktywność przeciwnowotworową preparatów z opisywanej rośliny.

Jemioła jako lek na choroby układu krążenia

Preparaty z jemioły są zalecane osobom z nadciśnieniem od mniej więcej stu lat. Wskazaniem może być też zbyt szybkie tętno. Niedawno przeprowadzono eksperymenty na zwierzętach, wskazujące, iż składniki omawianego ziela (zarówno podane dożylnie jak i doustnie) mogą skutecznie obniżać ciśnienie krwi. Jest to ciekawe, ponieważ w tkankach jemioły występują bioaktywne aminy (np. tyramina), które podnoszą ciśnienie krwi. Najwidoczniej jednak ich wpływ jest maskowany przez inne związki, prawdopodobnie jakieś flawonoidy i fenylopropanoidy, które rozszerzają naczynia krwionośne oraz hamują pracę serca i w ten sposób obniżają ciśnienie krwi. Dawniej jemioła zalecana była także pacjentom z miażdżycą i dusznicą bolesną.

Antydiabetyczne działanie jemioły

Wyniki współczesnych badań wskazują, że jemioła może być korzystna u pacjentów z cukrzycą. Sugerują to zarówno badania na zwierzętach laboratoryjnych, jak i hodowlach komórkowych. W cukrzycy dochodzi do nadmiernego wzrostu stężenie glukozy we krwi, na skutek niewystarczającego wydzielania insuliny (cukrzyca typu pierwszego). Zastosowanie ekstraktu z jemioły pobudzało komórki trzustki do wydzielania insuliny i zmniejszało stężenie glukozy.

Jemioła
Kliknij i sprawdź ceny!

Pozostałe medyczne zastosowania jemioły

Bogaty skład ziela jemioły sprawia, że wykazuje ono sporo rozmaitych aktywności: antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwdrgawkowe, uspokajające, a nawet przeciwpsychotyczne. W medycynie ludowej przetwory z jemioły stosowano do zwalczania robaczyc oraz jako środek przeciwskurczowy, przeciwpadaczkowy i hamujący krwawienia (w tym nadmierne krwawienia miesiączkowe). Stosowana na skórę, jemioła używana była do leczenia trądziku, łuszczycy, stanów zapalnych i infekcji.

Sposób użycia jemioły

Jako surowiec zielarski wykorzystuje się młode gałązki, owoce, kwiaty, pączki i liście. Można z niej przygotowywać maści, maceraty, sok, odwary, napary, intrakty i ekstrakty (alkoholowe lub wodne). W zależności od preparatu i choroby stosuje się je dożylnie, na skórę lub doustnie.

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.