Grasica – budowa, funkcja, choroby, badania

0 117
Grasica – budowa, funkcja, choroby, badania
5 (100%) 5 votes

Grasica (łac. thymus) jest narządem zaliczanym do układu limfatycznego (chłonnego), niezbędnym dla właściwego dojrzewania układu immunologicznego. Znajduje się ona bezpośrednio za mostkiem, w górnej części klatki piersiowej (w górnej części śródpiersia). Zlokalizowana jest nieco powyżej serca, mniej więcej na wysokości łuku aorty. Jest ona otoczona torebką łącznotkankową i składa się z dwu płatów o niejednakowej wielkości. Grasica jest całkowicie dojrzała już w chwili narodzin. Pozostaje ona silnie rozwinięta u dzieci, u których rozciąga się aż do dolnej części szyi i śródpiersia przedniego. Jej maksymalna masa to 30 – 40 gramów. W okresie dojrzewania struktura ta zaczyna powoli zanikać. Proces ten nosi nazwę inwolucji grasicy, zaś obszar po zanikającym narządzie przerasta tkanką łączną, a w szczególności tłuszczową (ciało tłuszczowe grasicy). Gdy człowiek ma pięćdziesiąt lat, pozostaje z niej mały skrawek tkanki, noszący nazwę ciała resztkowego pograsiczego.

Budowa mikroskopowa grasicy

Każdy z płatów grasicy jest podzielony na wiele mniejszych płacików. W obrębie takiego płacika, wyróżnia się strefę korową oraz strefę rdzenną. Obszary korowe sąsiadujących płacików oddzielone są od siebie łącznotkankowymi przegrodami, natomiast ich części rdzeniowe łączą się ze sobą. W budowie mikroskopowej strefy rdzennej, najbardziej charakterystyczną strukturą są ciałka grasicze (ciałka Hassala). Mają one owalny kształt, a zbudowane są ze spłaszczonych, ułożonych koncentrycznie komórek nabłonkowych. Najważniejszymi elementami wnętrza płacików grasicy są limfocyty T (tymocyty) i komórki nabłonkowe. Te ostatnie tworzą siateczkę, w okach której znajdują się limfocyty. W części korowej komórki nabłonkowe posiadają wypustki, którymi otulają limfocyty, dlatego nazwano je komórkami opiekuńczymi (pielęgnującymi). Jedna taka komórka może „opiekować się” 200 limfocytami. Komórki nabłonkowe grasicy odznaczają się znaczną zawartością cząsteczek głównego układu zgodności tkankowej. W zrębie grasicy występuje także duża liczba komórek żernych (makrofagów), które są niezbędne do sprzątania pozostałości po obumierających limfocytach. W rdzeniu opisywanego narządu bytuje także znaczna liczba komórek dendrytycznych (są to duże, rozgałęzione komórki, potrafiące prezentować antygeny limfocytom). Liczba limfocytów jest szczególnie duża w korowej strefie grasicy, w której komórki te namnażają się. Równocześnie, powstające limfocyty podlegają surowej selekcji, podczas której ponad 90% z nich ginie.

Grasica jako szkoła limfocytów T

Komórki prekursorowe (macierzyste) dla limfocytów dostają się do grasicy już w życiu płodowym. Na wczesnych etapach rozwoju płodowego, komórki te powstają w wątrobie, a później (aż do końca życia) w szpiku kostnym. Wędrują one wraz z krwią i przenikają przez ścianki naczyń krwionośnych, zlokalizowanych na granicy kory i rdzenia grasicy, po czym udają się do kory tego organu. Tam zaczynają intensywnie się namnażać i dojrzewają w kierunku limfocytów typu T (tymocytów). Odbywają przy tym wędrówkę: najpierw udają się do zewnętrznych warstw kory grasicy, później zawracają i udają się do rdzenia. Następnie znów zawracają i te, które przeżyją wędrówkę po grasicy, już jako prawie dojrzałe limfocyty T, wnikają do wnętrza naczyń krwionośnych na granicy kory i rdzenia.

Selekcja limfocytów w grasicy

Najważniejszym składnikiem każdego limfocyta T jest receptor rozpoznający antygen: TCR. Receptor TCR składa się zasadniczo z dwu podjednostek białkowych (najczęściej są to podjednostki α i β). Jednakże, receptory na różnych komórkach nieco się różnią i dzięki temu każdy limfocyt T potrafi rozpoznawać inny antygen. Jak jednak organizm radzi sobie z wytworzeniem tysięcy odmian receptora TCR? Procesem tym w pewnym stopniu steruje przypadek. Podczas dojrzewania limfocyta, poszczególne segmenty białek, składających się na receptor, są losowo składane, a zatem nie da się z góry przewidzieć jaki antygen będzie przez niego rozpoznawany. Podczas tego procesu mogą powstać receptory nieaktywne, lub receptory atakujące prawidłowe białka własnego organizmu. Aby wyeliminować tymocyty z nieprawidłowymi receptorami TCR, grasica przeprowadza niezwykle surową selekcję tych komórek. Selekcja ta przeprowadzana jest stopniowo, w czasie migracji komórek wokół płacika grasicy. Nadmieniony proces składa się z następujących etapów:

  • Selekcja β – to wstępne odsianie tych limfocytów, u których nie wytworzyła się prawidłowa podjednostka β (która jest przygotowywana przed podjednostką α).
  • Selekcja pozytywna – w jej wyniku przeżywają komórki z receptorem TCR zdolnym do rozpoznania antygenu (jakiegokolwiek). Limfocyty z nieaktywnym antygenem ulegają śmierci „z zaniedbania”.
  • Selekcja negatywna – odsiane zostają limfocyty T, które są zbyt reaktywne w odniesieniu do własnych białek organizmu.

Aby przeprowadzić selekcję negatywną, komórki nabłonka grasicy wytwarzają wiele białek, które zasadniczo typowe są dla innych tkanek, np. składniki osłonki mielinowej, insulinę. Następnie ich fragmenty prezentowane są limfocytom. Komórki, które nie przeszły selekcji są zmuszane do popełnienia samobójstwa – zostaje w nich indukowana tzw. śmierć programowana (apoptoza). Komórki, które przejdą selekcję, wydostają się z grasicy do krwi, po czym rozpoczynają wędrówkę po organizmie. Posiadają one wykształcone receptory TCR, są więc dojrzałymi limfocytami, jednak pozostają w stanie spoczynku (dopóki nie zostaną aktywowane przez kontakt ze „swoim” antygenem). Noszą one nazwę limfocytów dziewiczych. Przemieszczają się głównie pomiędzy narządami limfatycznymi: węzłami chłonnymi, śledzioną, kępkami Peyera.

Czy grasica jest potrzebna?

Grasica jest narządem niezbędnym na wczesnym etapie życia. Tworzy ona właściwe środowisko dla dojrzewania limfocytów T, w którym są one całkowicie odcięte od wszelkich zewnętrznych antygenów (m. in. za sprawą bardzo szczelnych naczyń krwionośnych – bariera krew : grasica). Bez niej organizm uległby wyniszczeniu na skutek infekcji. Jednak już w życiu płodowym grasica realizuje swą misję w stopniu tak dużym, że jej całkowite usunięcie, u nawet bardzo młodej osoby, zwykle nie powoduje znaczącego osłabienia odporności. U człowieka w okresie postnatalnym istnieją już wystarczająco liczne klony limfocytów T (każdy ze swoim receptorem TCR). Jak wspomniano, z wiekiem narząd ten zmniejsza się, lecz nie zanika całkowicie i w jakimś stopniu przez cały czas kontynuuje wykonywanie swoich zadań.

Grasica – aspekt medyczny

Grasica, na szczęście, nie należy do narządów często sprawiających problemy. Jednak i ona czasem może być przyczyną choroby. U osób dorosłych przyczyną kłopotów może być rozrost grasicy, czasami mający charakter nowotworu (grasiczaka). Nowotwory takie często nie dają objawów, a czasami główne objawy to kaszel i ból klatki piersiowej. Przerost grasicy może być także rezultatem takich schorzeń jak: toczeń układowy, nadczynność tarczycy i niedokrwistość aplastyczna. Istnieje pogląd, że nadczynność grasicy, w której dochodzi do wzmożonego wydzielania hormonu – tymopoetyny, jest przyczyną miastenii (myasthenia gravis). Hormon ten blokuje przekazywanie impulsu z nerwów do mięśni, co ma prowadzić do osłabienia i męczliwości mięśni (typowej dla wspomnianej choroby).

Wrodzone defekty grasicy powodują obniżoną odporność

Gdy do zaburzenia pracy grasicy dochodzi we wczesnej fazie życia płodowego, rezultatem są poważne niedobory odporności. Do najważniejszych chorób tego typu należą:

  • Zespół DiGeorge’a – spowodowany utratą fragmentu chromosomu 22. Zaburzenia rozwojowe mogą dotyczyć wielu różnych organów (w tym serca), niedorozwój grasicy jest jedną z najbardziej charakterystycznych
  • Zespoły SCID – ciężkie złożone niedobory odporności

Na koniec warto dodać, że na funkcjonowaniu grasicy mogą źle się odbijać niektóre leki (antybiotyki, antykoncepcja), alkohol, stres, czy papierosy.

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.