Czarny bez – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, przepisy

0 184
Czarny bez – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, przepisy
5 (100%) 5 votes

Opis czarnego bzu

Czarny bez jest rośliną z rodziny piżmaczkowatych. Inne nazwy zwyczajowe to: bez lekarski, bzowina, bez pospolity, buzina, hyczka, bess, best, bzina, bez apteczny, bez dziki lub suk. Jest rośliną szeroko rozpowszechnioną w Europie. Niestety nie można ustalić jego pierwotnego pochodzenia. Ciekawostką jest, że można go spotkać nawet na wysokości kilku tysięcy metrów.

Roślina ta występuje jako krzew, rzadziej jako drzewo. Osiąga wysokość nawet 10 metrów.

Owoce są fioletowo-czarne i mięsiste, mają w sobie 3-6 nasion. Charakteryzują się kulistym kształtem i długością do 8 mm.

Białe i promieniste kwiaty zebrane są w duże baldachogrona, których średnica może osiągać 20 cm. Pojedyncze kwiaty są drobne i mają zwykle pięciopłatkową koronę, słupek oraz 5 pręcików.

W owocach czarnego bzu znajdziemy liczne, cenne składniki odżywcze. Są to: kwasy (octowy, jabłkowy i chinowy), witaminy C, H i witaminy grupy B, karoten, sole mineralne (sód, żelazo, potas, glin i wapń), pektyny, antocyjany, garbniki i węglowodany.

Zbiory i suszenie

Kwiaty czarnego bzu zbiera się w słoneczne dni. Należy wybrać moment, gdy kwiaty rozkwitną, lecz jeszcze nie dojdzie do ich przekwitnięcia. Ścina się je baldachami. Suszenie powinno odbywać się w miejscu przewiewnym i suchym, gdzie temperatura nie przekracza 35 stopni Celsjusza. Należy pamiętać, aby nie zrywać przegniłych elementów, ponieważ będą one powodowały gnicie zdrowych podczas suszenia.

Owoce z kolei powinno się zbierać po deszczu, ale podczas słonecznego dnia. Powinny być w większości w pełni dojrzałe.

Właściwości i zastosowanie w kuchni

Czarny bez jest wykorzystywany jako roślina jadalna, jednakże spożycie niedojrzałych owoców może skutkować zatruciem. Owoców nie powinno się spożywać w stanie surowym. Z tych dojrzałych można robić smaczne konfitury, nalewki, soki, dżemy, kisiele czy wino. Konieczne jest ugotowanie owoców, ponieważ taka obróbka usuwa zawarte w nich toksyny.

  1. Syrop z kwiatów czarnego bzu – kilogram cukru zagotowujemy z litrem wody i plastrami cytryny. Tak powstałym syropem zalewamy 30 baldachimów kwiatowych. Odstawiamy na 2 dni, codziennie mieszając. Po upłynięciu tego czasu napój filtrujemy, zagotowujemy i przelewamy do naczyń docelowych.
  2. Nalewka z czarnego bzu – kilogram owoców czarnego bzu gotujemy przez około 5 minut od momentu zagotowania (woda powinna przykrywać owoce). Odsączamy i przelewamy do słoja. Wlewamy do niego pół litra spirytusu oraz pół litra wódki, dodajemy pół łyżeczki cynamonu i sok z cytryny. Słój obwiązujemy szmatką i odstawiamy na 7 dni w ciepłe miejsce. Po tym czasie dolewamy zimną mieszankę 250 gram cukru zagotowanego z 1/2 litra wody i ponownie odstawiamy na 2 tygodnie.

Zastosowanie kosmetyczne

Głównym zastosowaniem kosmetycznym jest produkcja maseczek i kremów do twarzy. Grupą docelową konsumentów są osoby starsze, ponieważ działają one zmiękczająco, wybielająco i przeciwzmarszczkowo. Opóźniają procesy starzenia się skóry. Mogą również korzystnie wpływać na cerę wysuszoną i naczynkową, ponieważ wzmacniają naczynia krwionośne, a także zapobiegają ich pękaniu. Antyoksydanty zawarte w jagodach chronią skórę przed szkodliwym działaniem promieniowania UV. Czarny bez jest również częstym składnikiem preparatów antycellulitowych. Napina zwiotczałą skórę, wzmacnia tkankę łączną oraz redukuje cellulit.

W masażu można wykorzystywać olejki bazujące na owocach. Działają antycellulitowo, a ich wykonanie jest niezwykle proste. 500 gram umytych owoców należy wsypać do garnka i gotować przez około 10 minut, ciągle mieszając. Powstały sok trzeba przelać do miski przez gazę. Po kilku godzinach, na powierzchni zbierze się cenny olejek, który ostrożnie zebrany umieszcza się w ciemnych naczyniach. Po masażu takim olejkiem skóra jest sprężysta, gładka i napięta.

W przypadku trudno gojących się raz oraz wyprysków można kilkunastominutowe, ciepłe okłady z naparu.

Działanie lecznicze

Owoc czarnego bzu skutecznie oczyszcza organizm, poprzez usuwanie egzogennych toksyn oraz szkodliwych produktów przemiany materii. W większej ilości mogą wspomagać wypróżnianie, dlatego są polecane przy zaparciach. Polepszają wzrok i krążenie, dzięki dużej zawartości antocyjanów.

Czarny bez znalazł zastosowanie także w leczeniu infekcji skórnych czy reumatyzmu. Działa rozkurczowo, dzięki czemu wykazano jego korzystny wpływ na dolegliwości miesiączkowe. Wykazuje właściwości przeciwbólowe, jednak najbardziej znany jest ze swojego działania przeciwwirusowego i przeciwzapalnego. Dawniej był stosowany jako naturalny antybiotyk.

Bardzo często wykorzystuje się roślinę podczas leczenia przeziębień i grypy, ponieważ zwalcza infekcje, łagodzi kaszel i wspiera układ immunologiczny. W przypadku dolegliwości ze strony układu pokarmowego – łagodzi zgagę, wzdęcia i uczucie pełności w jamie brzusznej. Pobudza apetyt i jest stosowany przy osłabieniach organizmu.

Badania dowiodły, że stosowanie czarnego bzu podczas choroby skraca czas jej trwania średnio o 3-4 dni.

Pozostałe zastosowania czarnego bzu

Dawniej używano soku z czarnego bzu do farbowania brwi i rzęs oraz jedwabiu. Podbarwiano w te sposób również wina. Rdzeń pędów był wykorzystywany przez zegarmistrzów do czyszczenia niewielkich i delikatnych mechanizmów.

Owoce stanowią pokarm dla ptaków i innych zwierząt. Obecnie wykorzystuje się pędy rośliny do produkcji naturalnych wywarów zwalczających norniki, krety, bielinka kapustnika i mszyce. Zapach czarnego bzu odstrasza szczury i owady.

Czarny bez jest popularną rośliną ozdobną ogrodów i parków. Wykonuje się z niego liczne ozdoby gospodarstwa domowego.

Przeciwwskazania do stosowania czarnego bzu

Nie powinno się spożywać produktów na bazie czarnego bzu przez osoby z nudnościami i wymiotami, ponieważ roślina może nasilać te objawy. Dodatkowo zabronione jest jedzenie surowych bądź niedogotowanych owoców, ponieważ posiadają silną substancję trującą.

Poza tym, nie ma żadnych przeciwwskazań do spożywania soku z czarnego bzu. Wykazuje on właściwości zdrowotne i mogą go pić nawet dzieci od 2. roku życia.

Czarny bez
Kliknij i sprawdź ceny!

Znaczenie symboliczne

Dawniej czarny bez był łączony ze śmiercią. Odkryto używanie go podczas pochówków w starożytnym Rzymie. W Niemczech i Szwajcarii pędem bzu mierzono długość trumny, dostosowując ją na wymiar do nieboszczyka. Pędy były również szkieletem wieńców pogrzebowych.

W Polsce pod rosnący czarny bez wylewano wodę po obmyciu zmarłego, w celu zabezpieczenia żywych członków rodziny przed śmiercią. Wierzono w związek rośliny z duchami, dlatego zrozpaczone matki często kładły pod krzew swoje chore dzieci licząc na ratunek. Jeśli bez zakwitnął powtórnie jesienią, zwiastowało to rychłą śmierć młodej i lubianej osoby, natomiast zamarcie krzewu wiosną świadczyło o nadchodzącej suszy.

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.